Fikret AYDEMİR

TOBB Brüksel Temsilcisi Haluk Nuray “derin dondurucuda tutulan” Avrupa Birliği – Türkiye alakalarını DÜNYA’ya kıymetlendirdi.

İktisadi Kalkınma Vakfı’ndan (İKV) sonra Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin (TOBB) Brüksel Temsilcisi olarak 35 yıldır Brüksel’de misyon yapan Hazine kökenli Nuray, 80’in üzerinde “AB Zirvesi” izledi. Bu mühlet içerisinde 11 AB Daimi Temsilcisi Büyükelçimiz ile birlikte çalışan, Türkiye’den sorumlu 7 AB Komiseri ve 9 AB Kurulu Türkiye Masası Şefi ile mesai yapan Haluk Nuray ile AB-Türkiye bağlarını konuştuk.

“AB’de ‘barış’ demek siyasi cürüm oldu”

Avrupa Birliği, II. Dünya Savaşı sonrası aslında “bir barış projesi” olarak kuruldu. Ve bugün Avrupa Birliği, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın tam ortasında yer alıyor. Bu paradoks çerçevesinde gelişmeleri nasıl değerlendiriyorsun?

AB’yi öncelikle bir “barış projesi” ve “egemen devletlerin istekli işbirliği” modeli olarak görenler açısından tek sözle hayal kırıklığı. İnsan, sonlarının çabucak tabanındaki savaşı engelleyemediklerine mi kızmalı yoksa ortadan geçen bir yıla ve on binlerce can kaybına karşın Avrupalı siyasetçilerin barış sözünü yüksek sesle dillendirememelerine mi bilemiyor.

AB siyasetçileri için “barış” diye haykırmak neredeyse siyasi bir hata işlemek üzere algılanıyor. En çok bunu yadırgıyorum. Hele de bizatihi barış sloganı üzerine inşa edilen Yeşillerin savaş çığırtkanlığında başı çekiyor olmaları anlaşılır üzere değil.

Söylediğin üzere, AB’nin bir savaş makinası olmadığı aslında biliniyordu ancak karşı karşıya kaldığı birinci savaş ortamında bu kadar çaresiz kalacağını da düşünmüyordum doğrusu. Umarım AB savaş sona erdikten sonraki süreçte barış ve tekrar inşa tecrübesini alana yansıtmakta daha maharetli ve etkin olur.

“Son bekletme tarihi var”

Türkiye-AB münasebetlerinin fotoğrafına, büyük fotoğrafına baktığımız vakit ne yahut neleri görüyoruz?

Geçtiğimiz yıl, AB ile münasebetlerin, bir evvelki yıla nazaran daha uyguna hakikat gittiğini söylemek mümkün değil. Şayet salt iştirak süreci açısından bakarsak geçtiğimiz on iki ayı -en azından resmen halâ içinde bulunduğumuz “adaylık” statüsü açısından- tereddütsüz kayıp yıllar kategorisine kaydedebiliriz.

Aynı değerlendirmeyi son dört, beş yılın tümü için yapabilirim. Bunların tamamını yan yana koyunca da ortaya o bahsettiğiniz büyük fotoğraf çıkıyor. Bu büyük fotoğrafta AB açısından uygulamada bir “ortak” olmaktan fazla “giderek uzaklaşan bir komşu” olarak algılandığımızın o kadar çok göstergesi var ki!

Öte yandan, bizim de dış siyasette AB’yi artık “vazgeçilmez bir çıpa” ve “içinde yer almak istediğimiz bir yapı” olarak görmediğimizin işaretleri giderek artıyor. Çok yerinde bir benzetme ile son beş yılda AB’ye iştirak sürecimiz evvel buzdolabına, oradan da derin dondurucuya kaldırıldı. Şu an derin dondurucuda beklemede fakat şunu hatırlatmak isterim ki derin dondurucuda tutulan eserlerin de bir son bekletme -kullanma- tarihi vardır.

“Realist iddialar yapmak çok güç”

Çok bilinmeyenli bir denklem fakat bir yıl sonraki AB-Türkiye alakaları hakkında sizden sürrealist bir tablo çizmenizi istesem, nasıl bir tablo çıkar karşımıza?

Hem dünyanın hem de ülkemizin çok sayıda -bir kısmı hiç beklenmedik- meselelerle boğuştuğu ve seçimlerin yaklaştığı bir vakit diliminde geleceğe dönük -sürrealist demiş olsanız dahibir kestirim yapmak çok riskli. Aslında sürrealist tablo tarifini da yerinde kullandınız, zira realist varsayımlar yapmanın çok güç olduğu bir vakit dilimindeyiz.

Yine de elimizdeki somut bilgileri yan yana dizerek birtakım genel değerlendirmeler yapılabilir. Elimizdeki birinci kesin olgu “deprem.” Yıktı ve bitti fakat tesirlerini onarmak yıllar alacak. Türkiye şu an dünya tarihinde az görülmüş bir doğal afetin enkazını kaldırıp, bölgeyi ve yıkılan (ve yeni bir afette yıkılma mümkünlüğü yüksek) binalar ve altyapının tekrar inşa edilmesi yükü ile karşı karşıya.

Bu yük hem maddi hem manevi ve hem de çok ağır ve yüksek maliyetli. İkinci kesin olgu ise -şu an kesin tarihini bilmiyoruz ama- yaklaşan “seçimler.” Seçim sonucu ne olursa olsun, yakın gelecekte idaresi üstlenecek olanlar yalnızca yıkılan binaları değil, yıpranan kurumları da tekrar onarmak yahut inşa etmek mecburiliği ile karşı karşıya kalacaklar.

“AB Islahat Paketleri çıkarırdık, tekrar yaparız”

İşte bu ikili tekrar inşa süreci, eski paradigma üzerine inşa edilmiş olan Türkiye-AB ilgilerini onarmak ve günün gerçeklerine uygun hale getirmek için bir fırsat olabilir.

Eğer o noktada Türkiye, AB ilgilerini derin dondurucudan çıkarma konusunda bir irade beyan eder ve bunun gereklerini yerine getirmeye başlarsa AB’nin buna olumlu karşılık vereceğini düşünüyorum. Gerekleri derken de 2000’li yılların ortalarında yapılanlara emsal bir AB ıslahatları atılımını kastediyorum. Bu ikili yine inşa sürecini biraz açar mısın?

Türkiye’de -deprem bölgesi başta olmak üzere- bina ve kurumların tekrar inşa edilmesi ve AB-Türkiye bağlarında “yeniden reform” atılımı nedir? Kastettiğim kısaca şu: Alakaların derin dondurucuda bekletildiği devirde hem AB hem Türkiye hem de dışımızdaki dünya değişti.

Bu noktadan sonra şayet AB münasebetleri yine ayağa kaldırmak istiyorsak birinci bulmamız gereken yeni yapının üzerinde yükseleceği sağlam bir taban. Seksenli yılların başında da emsal bir durumla karşı karşıyaydık. O vakit yer olarak askıda bekleyen Gümrük Birliği’nin (GB) canlandırılmasını kullanmıştık.

Ama artık ne Gümrük Birliği ne de Paydaşlık Antlaşması bu misyonu yerine getiremez. Biri 54, oburu 60 yaşındaki iki hukuksal metin de günümüzün gereksinimlerine karşılık veremeyecek kadar eskidi. Halbuki bugün Türkiye bir yine inşa (binalar ve alt yapı) ve tekrar kurgulama (kurumlar) gereksinimi içinde.

AB ise yeryüzünde bu iki hususta da en tecrübeli ve başarılı örnek. Yani gereksinim ortada. Karşılık da çabucak tabanımızda. Şayet bu kâğıt üzerinde çok münasip duran paylaşım için ortak bir siyasi irade ortaya çıkarsa, onun ilgileri canlandırmak için en uygun taban olacağını düşünüyorum.

Bu yer üzerinde gerçekleşecek değişiklikler ise haliyle ıslahat atakları olacaktır. Bunların da neleri içereceğini biliyoruz. Ben “yeniden reform” vurgusunu “yeniden” sözü üzerine yapmak istemiyorum. Hatırlarsın, 2004-2009 yılları ortasında AB Islahat Paketleri çıkarırdık. O vakit yapmıştık, yeniden yapabiliriz.

Kaynak: Dünya