Deprem sonrası neden İkinci Yüzyılın İktisat Kongresi?
Mustafa Kemal Atatürk İstiklal Savaşı’nı kazandıktan sonra, siyaset ve iktisat alanında başarılı olmak üzere yola çıktı.
Bu süreçte 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanı ile aydınlanmaya giden yolu tanımlayan kıymetli bir ihtilal kararı aldı. Bu kararlara ulaşmakta Lozan Müzakereleri, Antlaşması ve İzmir İktisat Kongresi çok kıymetli kilometre taşları oldu.
Türkiye’nin ebediyen ileriye dönük olarak değişmeye, sürdürülebilir kalkınmaya ve büyümeye gereksinimi olduğunu M. Kemal Atatürk açıkça ortaya koydu. Böylece yeni bir siyasi harekete ve siyaset damarına sahip çıkılmış oldu.
Bu sürecin başarılı olması için demokrasi – hukuk devleti ve adaletin yine kurulması ve işler hale getirilmesi kuraldı. 100 yıl evvel, Kurtuluş Savaşı’ndan çıkmış bir Türkiye’de nasıl bir ekonomik ve toplumsal savaş kazanılmış ise, İkinci Yüzyılın İktisat Kongresi de, 6 Şubat 2023 sarsıntısı sonrası bu türlü bir ortamda toplanıyor.
Kongrenin gayesi bugünkü kaideleri değerlendirip “Geleceğin Türkiye’sini Yeni Baştan Kurmak”. Tahlil üretebilmek için gerçekleri tüm ayrıntıları ile bilmemiz ve tartışmamız gerekiyor. İzmir İktisat Kongresi bu açıdan çok değerli.
Hızlı karar almak ve çözüm
Son yıllardaki çürümüşlük yerine, bir sefer daha demokrasinin ve hukuk devleti unsurlarının işlemesine, belirsizliğin sona ermesine ve inanç ortamına gereksinim var.
Deprem sonrası, 2023 yılında yeni bir iktisat siyasetine acil gereksinim var. Bu süreçlerde deneyim-bilgi-hızlı ve yanlışsız karar alma düzeneklerine, başarılı idare yeteneğine ve uyum tecrübesine gereksinim var. Bugün süratli karar almak ve tahlil değerlidir.
Yarın daha da değerli olacaktır. Zira 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen ve 11 vilayetimizi etkileyen büyük sarsıntı, milat niteliğinde bir değişim gereksinimini bize göstermiştir. Kadro oyununun değeri kuvvetli biçimde ortaya çıkmıştır. Bu yaşananlarla, sırf bir doğal afetin değil, iktisattan, eğitime ve toplumsal yaşama kadar her alanda baskın olarak uygulanan ideolojik yaklaşımın nasıl bir yıkıma yol açtığını gördük.
Yeni iktisat siyaseti nasıl olmalıdır?
Yeni bir dünya nizamı oluşuyor besin ve güç arz güvenliğinin, tedarik zincirinin sağlıklı çalıştığı yapıların çok kıymetli olduğu, Rusya, Hindistan, Çin ve Uzak Doğu ülkeleriyle ağır iş birliğinin, Avrupa Birliği ve Amerika’yla olan ilgilerin geliştirilmesinin gerekli olduğu yeni bir periyoda muhtaçlık var.
Dünya barışının bozulması nedeniyle, doğal afetler ve bölgesel savaşlar sonucu ortaya çıkan büyük nüfus hareketleri ve yer değişiklikleri ekonomik ve toplumsal istikrarları olumsuz istikamette etkiledi. Bunun için demokrasiden, hukuktan ve barıştan yana olan herkes el ele vererek, birlikte tahlil üretmeliyiz.
Örneğin doğal afetlerin ve göçlerin yarattığı sıkıntıları çözmek için Dünya Bankası, Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası üzere kuruluşları örnek alarak, “Uluslararası Göçmen ve Doğal Afetler Sonrası Yine Yapılanma için Kalkınma Bankası” kurmalıyız. Bu bankanın sermayesine tüm gelişmiş ülkeler katkıda bulunmalıdır.
Ekonomiyi tekrar yapılandırmaya nereden başlamalıyız?
İlk etapta acil adımlar atılırken, kamuda hiçbir iş aksatılmamalı, karar alma süreçleri süratli çalışmalı ve devletin tüm sistemleri hızlandırılarak verimli bir biçimde sonuç alınmalıdır. Tüm sayılar gerçek, söylenenler yanlışsız olmalıdır. İtimat ortamı sağlanmalıdır.
Enflasyonu düşürmek ve hayat pahalılığıyla gayret birinci gaye olarak ele alınmalıdır. Yeni iktisat siyasetinin temeli doğruluğa, dürüstlüğe ve inanca dayanmalıdır. Kesinlikle gerçekçi ve uygulanabilir yeni bir bütçe ve program yapılmalıdır. Tüm uygulamalar açık ve şeffaf olmalıdır. 2023 Temmuz’da yeni bütçe disiplinle uygulanmaya başlanmalıdır. Yeni bir ek bütçe hazırlanmalıdır.
Birinci ayda tüm uygulama planları açıklanmalıdır. TC Stratejik Planlama Teşkilatı kurulmalı, YPK ve Para-Kredi Heyetleri nizamlı çalıştırılmalıdır. TC Merkez Bankası’nın bağımsızlığı sağlanmalıdır. Maliye, Hazine ve TC Stratejik Planlama Teşkilatı, tek bir İktisat Bakanlığı altında üç başka müsteşarlık olarak çalışmalıdır.
Ticaret Bakanlığı, İç ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Gümrük Müsteşarlığı’ndan oluşmalıdır. Eximbank sermayesi ödenmiş olarak 5 milyar dolar seviyesine arttırılarak, bağımsız bir ihtisas bankası olmalıdır. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 85’in üzerine çıkartılmalıdır.
Merkez Bankası’nın bankalara yönelik 2022 yılında yaptığı; – Menkul değer tesisi, – Kredi faizlerinin sonlandırılması, – TL mevduatın TL mevduat içindeki hissesinin arttırılmasıyla ilgili zorlama üzere düzenlemeler kaldırılmalıdır. Devletin yine yapılanma sürecinde, kontrol yetkisi için, Maliye Teftiş Şurası ve Hesap Uzmanları Ünitesi yine işler hale getirilmelidir. Sayıştayın verimliliği arttırılmalıdır. TBMM kontrol yetkisi öncelikle geliştirilmelidir.
Yeni iktisat siyaseti neden gereklidir?
Geldiğimiz noktada acil olarak ciddiyet ve uyuma gereksinimimiz var. Süratli ve gerçek karar alma sistemlerine acil muhtaçlığımız var. Zira enflasyonun arttığı, gelir dağılımının bozulduğu, liyakatin göz gerisi edildiği bir çürümüşlük periyodu yaşandı.
Şimdi artık bir tamirat evresine, sonrasında ise yine yapılandırma sürecine muhtaçlığımız var. Bilhassa enflasyonu bedelinin ne olacağını düşünmeden bilinçsizce arttırarak, nimet dağıtıyor üzere maaş dağıtarak gelir dağılımını alt üst etmişlerdir. Bu çürümüşlüğü nasıl düzeltiriz? Ülkemizi nasıl düzlüğe çıkaracağız? Yeni bir iktisat siyaseti, tekrar yapılandırmanın temel taşı olacaktır.
Kaynak: Dünya
